Zdrowie i terapie

Zołzy u koni: zakażenie, objawy i co powinien wiedzieć kupujący

Zołzy to bardzo zakaźna choroba górnych dróg oddechowych. Wyjaśniamy objawy, drogi zakażenia i rolę bezobjawowych nosicieli oraz pokazujemy, jak bezpiecznie wprowadzić nowego konia do stajni.

Redakcja Equidara · 22 września 2026 · 6 min czytania

Koń pije z poidła przymocowanego do drewnianego słupka — Koń przy automatycznym poidle. Zdjęcie: Adamantios, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons

Zołzy to bardzo zakaźna bakteryjna choroba górnych dróg oddechowych i węzłów chłonnych głowy. Zwykle zaczynają się od gorączki, potem pojawiają się wypływ z nosa oraz powiększone, ropiejące węzły chłonne w przestrzeni międzyżuchwowej. Bez powikłań koń wraca do zdrowia w ciągu dwóch do czterech tygodni. Mniej więcej co dziesiąty koń pozostaje jednak nosicielem i może zarażać inne konie, choć nie wygląda na chorego. Dlatego świeżo kupiony koń najpierw spędza co najmniej trzy tygodnie w kwarantannie, a ty regularnie mierzysz mu temperaturę.

Zarazek i drogi zakażenia

Chorobę wywołuje bakteria Streptococcus equi subsp. equi (po angielsku strangles). Według Merck Veterinary Manual chorują na nią tylko konie, osły i muły, a najciężej konie w wieku od roku do pięciu lat. Poradnik University of Maine zwraca uwagę, że zołzy często pojawiają się tam, gdzie przewija się wiele koni, na przykład na zawodach, aukcjach koni i w stajniach pensjonatowych.

Bakteria przechodzi z konia na konia na kilka sposobów:

bezpośrednio, od chrap do chrap, oraz drogą kropelkową z wydzieliną z nosa i przy kaszlu,
przez wspólne poidła, wiadra na paszę, szczotki, sprzęt jeździecki i narzędzia do sprzątania boksów,
przez ręce, ubrania i buty personelu stajni, jeźdźców i lekarzy weterynarii.

Według oświadczenia konsensusu American College of Veterinary Internal Medicine (ACVIM) bakteria przeżywa w wodzie od czterech do sześciu tygodni, natomiast na ogrodzeniach i w glebie ginie w ciągu jednego do trzech dni.

Objawy

Według ACVIM pierwsze objawy pojawiają się od 3 do 14 dni po zakażeniu, najczęściej gorączka i osowiałość. Merck Veterinary Manual podaje temperaturę od 39,4 do 41,1 °C. Do tego dochodzą:

wypływ z nosa, najpierw wodnisty, później żółtozielony,
brak apetytu, kaszel i trudności z przełykaniem,
obrzęknięte, bolesne węzły chłonne w przestrzeni międzyżuchwowej i za żuchwą.

Bardzo powiększone węzły zwężają gardło, koń wyciąga wtedy głowę i szyję i ma trudności z oddychaniem. Później ropnie mogą pęknąć i wydzielać gęstą, żółtą ropę, na zewnątrz albo do worków powietrznych. Według Mercka starsze konie z resztkową odpornością mogą przejść chorobę łagodnie, ze śluzowym wypływem z nosa, kaszlem i lekką gorączką. Według ACVIM także one wydalają jednak bakterie, które u młodszych koni mogą wywołać ciężką chorobę.

Według służby zdrowia koni Tierseuchenkasse Badenii-Wirtembergii, niemieckiego funduszu chorób zwierząt, około jeden procent przypadków kończy się śmiercią, a u 10 do 20 procent koni dochodzi do powikłań, takich jak ropnie w narządach wewnętrznych, zapalenie płuc albo plamica krwotoczna, czyli reakcja układu odpornościowego. Według ACVIM zwykle wystarczy odpoczynek w suchym, ciepłym boksie i miękka, wilgotna pasza. Służba zdrowia koni zaleca ścisły odpoczynek w boksie jeszcze co najmniej przez pięć dni po ustąpieniu gorączki.

Jeśli twój koń ma gorączkę i wypływ z nosa, wezwij lekarza weterynarii i od razu odseparuj konia od innych. Duszność albo problemy z przełykaniem to nagły przypadek. Nie podawaj antybiotyków na własną rękę: jeśli ropnie już się utworzyły, według Mercka antybiotyki mogą opóźnić ich dojrzewanie. O tym, czy i kiedy są potrzebne, decyduje lekarz weterynarii.

Bezobjawowi nosiciele w worku powietrznym

Według konsensusu ACVIM średnio u dziesięciu procent koni w ognisku choroby w workach powietrznych pozostaje ropa. Może ona gęstnieć i tworzyć twarde grudki (chondroidy), w których są żywe bakterie. Takie konie mogą okresowo wydalać bakterię przez lata. Według ACVIM konie, które wyglądają na zdrowe, zarażają być może więcej koni niż chore z widoczną ropą. Nawet gdy ropa już zaschnie, konie mogą zarażać jeszcze co najmniej przez sześć tygodni.

Jak lekarz weterynarii rozpoznaje zołzy

Lekarz weterynarii zleca badanie próbek metodą PCR albo posiewu. Według ACVIM i kliniki koni Uniwersytetu LMU w Monachium PCR jest mniej więcej trzy razy czulsze niż posiew. Można pobrać wymaz lub punktat z ropnia, popłuczyny nosowo-gardłowe, które są czulsze niż wymaz z nosa, oraz popłuczyny z worków powietrznych podczas endoskopii.

Na samym początku test może wyjść ujemnie, bo według ACVIM bakteria pojawia się na błonie śluzowej zwykle dopiero 24 do 48 godzin po wystąpieniu gorączki.

Badanie krwi pokazuje tylko, że koń miał kiedyś kontakt z bakterią, a nie to, czy jest teraz chory lub jest nosicielem. Jeśli wynik jest dodatni, ACVIM zaleca endoskopię worków powietrznych z pobraniem popłuczyn.

Podejrzenie w stajni: kwarantanna i higiena

LMU radzi, by już przy podejrzeniu nie przyjmować ani nie wywozić koni i poinformować wszystkich właścicieli koni w stajni oraz osoby z zewnątrz, które w niej pracują. W razie ogniska choroby ACVIM i LMU zalecają system świateł:

Czerwony: konie z objawami choroby,
Żółty: konie, które miały kontakt z chorymi końmi,
Zielony: konie bez znanego kontaktu.

Każda grupa ma własne wiadra, własne szczotki i własne narzędzia do sprzątania. Wspólne poidła wyłącza się z użytku, a wiadra według ACVIM codziennie się dezynfekuje. Konie obrządza się w kolejności od zielonej przez żółtą do czerwonej grupy. Dezynfekuj ręce przed każdym kontaktem z koniem i po nim, a ubrania i buty wypierz, zanim pojedziesz do innej stajni. Według LMU padoki, na których stały chore konie, pozostają zamknięte przez cztery tygodnie.

Wszystkim koniom bez objawów mierzysz dwa razy dziennie temperaturę w odbycie i zapisujesz wyniki. Według LMU norma to 37,5 do 38,2 °C. Koń z gorączką przechodzi do czerwonej grupy, a lekarz weterynarii zostaje powiadomiony. O końcu kwarantanny decyduje lekarz weterynarii opiekujący się stajnią; według ACVIM najwcześniej trzy tygodnie po wyleczeniu ostatniego przypadku i gdy wszystkie konie, które chorowały, mają wynik ujemny.

Nowy koń w stajni

Według konsensusu ACVIM nowy koń powinien stać osobno co najmniej przez trzy tygodnie, a brytyjska organizacja ochrony koni Redwings podaje od dwóch do trzech tygodni. Daj mu własne poidło i własny sprzęt, regularnie mierz temperaturę i obserwuj, czy nie ma wypływu z nosa. Redwings uznaje za gorączkę temperaturę spoczynkową powyżej 38,5 °C.

ACVIM zaleca też badanie nowych koni pod kątem bezobjawowego nosicielstwa, na przykład endoskopię worków powietrznych z pobraniem popłuczyn i PCR. Ustal z lekarzem weterynarii, czy do badania przedzakupowego dołączyć badanie krwi albo badanie worków powietrznych, i zapytaj sprzedającego, czy w stajni były ostatnio zołzy.

Koń, który przeszedł zołzy, nie musi od razu odpadać. Według LMU konie po chorobie są zwykle przez kilka lat przynajmniej częściowo odporne. Czy nadal jest nosicielem, pokaże tylko badanie.

Jak zapobiegać zołzom

Według ACVIM ograniczanie kontaktu z bakterią to nadal najlepsza ochrona. Na zawody i inne wyjazdy poza stajnię Redwings daje w swoim poradniku o zołzach takie rady:

żadnego bezpośredniego kontaktu twojego konia z obcymi końmi,
nie dotykać samemu obcych koni albo potem umyć lub zdezynfekować ręce,
tylko własny sprzęt jeździecki, derki i akcesoria,
własna pasza, siano i woda przywieziona z domu,
żadnych wspólnych poideł ani wspólnych pastwisk.

Po powrocie do stajni regularnie mierz koniowi temperaturę spoczynkową. Bakterię przenoszą też ludzie: według Mercka kowale, trenerzy i lekarze weterynarii powinni nosić odzież ochronną albo się przebrać, zanim pojadą do następnej stajni.

Według Redwings bezobjawowi nosiciele łatwiej wydalają bakterię, gdy są w stresie, na przykład podczas transportu, przeprowadzki albo poznawania nowych koni. Świeżo kupiony koń przeżywa to wszystko naraz. Uniwersytet Medycyny Weterynaryjnej w Wiedniu wymienia transport i łączenie młodych koni różnego pochodzenia jako czynniki sprzyjające ogniskom choroby. Według tej uczelni podatność konia zależy od stanu układu odpornościowego, na przykład od wieku i innych chorób. University of Maine zalicza do czynników ryzyka także stres wywołany złym żywieniem i przegęszczeniem. Dobrze dobrana pasza, wystarczająco dużo miejsca i jak najkrótsze transporty zdejmują więc z konia część obciążenia.

Czy zołzy trzeba zgłaszać?

W Niemczech nie. Według LMU nie ma też podstawy prawnej, by z powodu zołz zamknąć stajnię. Przy nowelizacji niemieckich przepisów o zgłaszaniu chorób zwierząt, którą Bundesrat zatwierdził 30 stycznia 2026 roku, na listę trafiły EHV-1 i grypa koni, a zołzy nie. Niemieckie Towarzystwo Medycyny Koni (GPM) wnioskowało o ich dopisanie. Ministerstwo odmówiło, według GPM między innymi dlatego, że zołzy nie są wymienione jako choroba podlegająca zgłoszeniu w unijnym prawie o zdrowiu zwierząt.

To, czy ognisko choroby wyjdzie na jaw, zależy więc od właścicieli stajni i koni. LMU podkreśla, że ukrywanie choroby może narazić inne konie.

Częste pytania

Jak długo nowy koń powinien być na kwarantannie?

Według konsensusu ACVIM co najmniej trzy tygodnie, a brytyjska organizacja Redwings podaje od dwóch do trzech tygodni. W tym czasie regularnie mierz mu temperaturę i obserwuj, czy nie ma wypływu z nosa. Według Redwings temperatura spoczynkowa powyżej 38,5 °C to gorączka.

Czy koń, który wygląda na zdrowego, może przenosić zołzy?

Tak. Według ACVIM średnio u dziesięciu procent koni w ognisku choroby w workach powietrznych pozostaje ropa i mogą one okresowo wydalać bakterię przez lata. Lekarz weterynarii wykrywa takich nosicieli za pomocą popłuczyn z worków powietrznych i PCR.

Jak chronić konia przed zołzami na zawodach?

Brytyjska organizacja Redwings radzi: żadnego bezpośredniego kontaktu z obcymi końmi, tylko własny sprzęt, własna pasza i woda przywieziona z domu i żadnych wspólnych poideł. Nie dotykaj obcych koni albo potem umyj ręce. Po powrocie do stajni regularnie mierz koniowi temperaturę spoczynkową, żeby wcześnie zauważyć gorączkę.

Czy zołzy trzeba zgłaszać w Niemczech?

Nie. Zołz nie dopisano przy nowelizacji niemieckich przepisów o zgłaszaniu chorób zwierząt, którą Bundesrat zatwierdził 30 stycznia 2026 roku. Według LMU nie ma podstawy prawnej, by z powodu zołz zamknąć stajnię.

Źródła

Napisane przez Redakcja Equidara. Stan na: 30 września 2026.

Więcej na ten temat

Herpes u koni: co wywołują EHV-1 i EHV-4 i co robić przy podejrzeniu — Wiele koni nosi w sobie herpeswirusa koni, choć tego nie widać. Wyjaśniamy postacie EHV-1, dlaczego termometr jest tak ważny, jak zapobiegać zakażeniu i co pokazało ognisko w Walencji w 2021 roku.
Prowizja przy zakupie konia: Kiedy powstaje, kto ją płaci i kiedy przepada — Prowizja nie powstaje tylko dlatego, że ktoś pomógł. Potrzebna jest umowa pośrednictwa, związek między działaniem a zawarciem transakcji oraz faktycznie zawarta umowa. Kto pracuje dla obu stron, musi to ujawnić, w przeciwnym razie roszczenie jest zagrożone.
Odstąpienie od zakupu konia: terminy, ciężar dowodu i jak przebiega rozliczenie zwrotne — Odstąpienie od umowy wymaga wady, która istniała już w momencie przekazania konia. Zanim do tego dojdzie, niemal zawsze musisz wyznaczyć termin na usunięcie wady, a następnie następuje rozliczenie zwrotne, podczas którego kupujący nie tylko oddaje konia. Dowiedz się, co i kiedy obowiązuje oraz jakie błędy mogą kosztować Cię roszczenie.
Rękojmia przy sprzedaży konia: prywatnie, zawodowo i kiedy jesteś uznawany za przedsiębiorcę — Między osobami prywatnymi rękojmię można wyłączyć, ale przy sprzedaży konsumentowi już nie. Pomiędzy tymi sytuacjami leży pytanie, od kiedy ktoś jest uznawany za przedsiębiorcę, a o tym nie decyduje żaden formularz, lecz ogólny obraz sytuacji.

Pasujące do tego

Usługi i praca — Kowal, weterynarz, ujeżdżanie, współdzierżawa.
Siodła i akcesoria — Dla konia: siodła, derki, ogłowia, ochrona kopyt.